Długie podróże, szczególnie trwające ponad 4 godziny, mogą wiązać się z niewielkim, ale realnym wzrostem ryzyka zakrzepicy żył głębokich (DVT). Dotyczy to nie tylko lotów samolotem, ale również długotrwałych przejazdów samochodem, pociągiem czy autobusem. Zakrzepica polega na tworzeniu się skrzeplin w głębokich żyłach – najczęściej kończyn dolnych – a jej najpoważniejszym powikłaniem może być zatorowość płucna.
Warto jednak podkreślić, że u osób zdrowych bezwzględne ryzyko zakrzepicy związanej z podróżą jest niskie. Problem dotyczy przede wszystkim osób, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka.
Jak często dochodzi do zakrzepicy w podróży?
U zdrowych osób bez czynników ryzyka zakrzepica związana z podróżą zdarza się rzadko. Szacuje się, że ryzyko istotnie wzrasta dopiero przy:
- bardzo długim czasie unieruchomienia (zwykle >6–8 godzin),
- współistnieniu kilku czynników ryzyka jednocześnie.
Dlatego kluczowe znaczenie ma indywidualna ocena ryzyka, a nie sam fakt podróży.
Kto jest bardziej narażony na zakrzepicę w czasie podróży?
Ryzyko zakrzepicy wzrasta u osób, u których występują dodatkowe czynniki, takie jak:
- wiek powyżej 40 lat,
- nadwaga lub otyłość,
- ciąża oraz okres do 3 miesięcy po porodzie,
- stosowanie estrogenowej antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej,
- niedawno przebyta operacja, uraz lub długotrwałe unieruchomienie (np. gips),
- przebyta wcześniej zakrzepica lub dodatni wywiad rodzinny,
- choroby nowotworowe lub niedawno zakończone leczenie onkologiczne,
- choroby przewlekłe (np. choroby serca, płuc, cukrzyca),
- znacznie ograniczona mobilność.
Im więcej czynników ryzyka współistnieje, tym większe znaczenie mają działania profilaktyczne.
Jak zmniejszyć ryzyko zakrzepicy podczas długiej podróży?
Najskuteczniejszym i najprostszym sposobem profilaktyki jest regularny ruch. W praktyce warto pamiętać o kilku zasadach:
- Ruszaj się regularnie – co 1–2 godziny postaraj się wstać, przejść kilka kroków i rozprostować nogi. Podczas podróży samochodem rób postoje, a w samolocie – jeśli to możliwe – przejdź się po kabinie.
- Wykonuj ćwiczenia nóg w pozycji siedzącej – poruszaj stopami w górę i w dół, krąż kostkami, napinaj mięśnie łydek.
- Unikaj zakładania nogi na nogę, co może utrudniać przepływ krwi.
- Ubieraj się wygodnie – luźna odzież i nieuciskające buty zmniejszają ryzyko zaburzeń krążenia.
- Dbaj o nawodnienie – pij regularnie wodę; odwodnienie sprzyja zagęszczeniu krwi.
- Unikaj alkoholu i nadmiaru kofeiny, które mogą nasilać odwodnienie.
Najważniejsze: nawet krótkie, ale regularne ruchy nóg mają większe znaczenie niż samo nawodnienie czy zmiana pozycji.
Pończochy uciskowe i leki – kiedy mają sens?
U osób bez istotnych czynników ryzyka nie zaleca się rutynowego stosowania pończoch uciskowych ani leków przeciwzakrzepowych.
Natomiast u osób z podwyższonym ryzykiem (np. po niedawnej operacji, z przebytą zakrzepicą, w trakcie leczenia onkologicznego lub z wieloma czynnikami ryzyka jednocześnie) pończochy uciskowe o stopniowanym ucisku mogą zmniejszać ryzyko zakrzepicy.
Farmakologiczna profilaktyka przeciwzakrzepowa w kontekście podróży jest rozważana wyłącznie indywidualnie i tylko w szczególnych sytuacjach, po konsultacji z lekarzem.
Objawy, na które należy zwrócić uwagę
Po podróży (a czasem nawet w jej trakcie) warto zwrócić uwagę na objawy mogące sugerować zakrzepicę, takie jak:
- jednostronny ból lub obrzęk nogi,
- zaczerwienienie i uczucie ciepła kończyny,
- bolesność łydki nasilająca się przy chodzeniu.
Objawy takie jak nagła duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszony oddech lub kaszel z krwią mogą sugerować zatorowość płucną i wymagają pilnej pomocy medycznej.
Podsumowanie
Długie podróże same w sobie rzadko prowadzą do zakrzepicy u osób zdrowych, jednak w połączeniu z dodatkowymi czynnikami ryzyka mogą zwiększać jej prawdopodobieństwo. Regularny ruch, aktywacja mięśni nóg i świadome podejście do własnego ryzyka pozwalają znacząco ograniczyć zagrożenie.
W przypadku wątpliwości – szczególnie przed długą podróżą – warto skonsultować się z lekarzem i indywidualnie ocenić potrzebę dodatkowej profilaktyki.
Źródła:
- https://www.cdc.gov/blood-clots/risk-factors/travel.html
- https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/air-land-sea/deep-vein-thrombosis-and-pulmonary-embolism
- https://twitter.com/wszczeklik/status/1785269286996427090 (prof. W. Szczelik)
